Śladami Żydów

Śladami Żydów
Sally Prag, Judean People Front

Droga Ciociu Sally,
Niedawno byłam kilka dni w Portugalii i wzięłam udział w wycieczce śladami historii Żydów w Porto. Podczas zwiedzania widzieliśmy wiele świadectw obecności społeczności żydowskiej z XVII wieku i wcześniejszych okresów: ulice zamieszkane niegdyś przez Żydów i budynki będące kiedyś synagogami. Miasto zdawało się być dumne ze swojej żydowskiej przeszłości, która niegdyś stanowiła nieodłączną część życia Porto, a jednak nie spotkałam tam ani jednego Żyda, nie licząc Amerykanów, którzy byli na wyciecze (ja jestem Brytyjką). Nawet przewodnik, Ricardo, nie był Żydem, ale punkiem z wielkimi krzyżami na szyi. Możesz mi to wytłumaczyć?
Z góry dziękuję.
Tami

Droga Tami,
Cóż za zbieg okoliczności! Ja również odbyłam tę wycieczkę z tym samym przewodnikiem, Ricardo!
Oto co mogę Ci na ten temat powiedzieć:
Nie bez powodu nazywa się to wycieczką śladami żydowskiej "historii". A to dlatego, że Żydzi w Portugalii należą już w dużej mierze do przeszłości. Pod koniec XV wieku stanowili oni jedną dziesiątą populacji, aż w końcu przyjazny kraj-gospodarz postanowił ich wypędzić lub zmusić do konwersji. W rzeczywistości, jak mówił nam Ricardo, w Porto mieszka obecnie około 4000 Żydów, a wielu z nich sprowadziło się tam niedawno z innych miejsc.
Co więcej, utworzone muzeum historii Żydów otoczone jest murem z drutem kolczastym, a przed synagogą stoją ochroniarze. Trudno więc przypuszczać, by nielicznych Żydów w Porto można było łatwo dostrzec.
Podczas wycieczki wyraźnie pokazano nam, jakimi draniami wobec Żydów okazały się portugalskie władze. Wyjaśniono nam też, że wszystko, co Żydzi zbudowali i w co zainwestowali swoje pieniądze, zostało bez skrupułów przejęte przez państwo i Kościół. Dopiero trzydzieści lat temu publicznie uznano wkład społeczności żydowskiej w życie Porto i jej istnienie przed czasami Inkwizycji. Ale nawet te upamiętnienia są umieszczane fizycznie wysoko i mało widocznie, bo w przeciwnym razie padłyby ofiarą aktów wandalizmu ze strony antysemitów.
Kiedy więc mówisz, że "miejsce to zdawało się być na tyle dumne ze swojej żydowskiej historii", to oczywiście, historia Żydów jest dla tego miasta ważna, ale oficjalne uznanie ich przeszłości to absolutne minimum, biorąc pod uwagę, jak potwornie ich potraktowano.
Nie oznacza to jednak, że antysemityzm tam zniknął. W rzeczywistości jest on tam równie powszechny, jak w większości krajów Europy. Dziś w całej Europie można odwiedzić mnóstwo miejsc, w których znajdziemy ładne ślady pamięci o niegdyś istniejącej społeczności żydowskiej, ale niewielu prawdziwych, żyjących tam obecnie Żydów.
Trudno też natknąć się na wyrazy uznania dla ich wkładu. Często wkład ten jest albo umniejszany lub przypisywany innym, albo po prostu przejęty przez kraj, w którym żyją.
Czy wiesz na przykład, że brytyjskie danie *fish and chips* (ryba z frytkami) zostało wprowadzone przez portugalskich Żydów, którzy w czasach inkwizycji przywieźli do tego kraju smażonego dorsza?
Nie wiedziałaś? Większość Brytyjczyków też o tym nie wie.
Niewiele osób zdaje sobie również sprawę, że to Żydzi opracowali mechanizm wyszukiwania Google, szczepionkę przeciw polio czy rozrusznik serca, który może mieć w piersi ich babcia.
To niezwykle kłopotliwe, że Żydzi wciąż wykonują tak wartościową pracę, kiedy bardziej popularne jest relegowanie ich z przestrzeni publicznej i przedstawianie ich jako wcielonego zła.
Dawno już przestano udawać, że niewielka liczba osób otwarcie przyznających się do żydowskiego pochodzenia w Europie to przypadek, albo że obecna, globalna agresja wobec Żydów jest jedynie reakcją na wojnę Izraela w Strefie Gazy.
Choć antysemityzm przez kilka dekad pozostawał w uśpieniu i wciąż może wydawać się zjawiskiem występującym jedynie na marginesie społeczeństwa, to nigdy tak naprawdę nie zniknął z wielu miejsc, wliczając w to także Portugalię.
Żydzi natomiast zniknęli. I, co zupełnie zrozumiałe, większość z nich nie zadała sobie trudu, by powrócić.
Jeśli szukasz miejsca o bogatej historii żydowskiej, gdzie bez trudu zobaczysz Żydów żyjących swobodnie w swoim naturalnym środowisku, to pozwól, że Ci polecę kraj zwany Izraelem.
Serdecznie Cię pozdrawiam,
Ciocia Sally

Polskie tłumaczenie Alex Wieseltier