Miesiąc Świadomości Islamofobii?
Miesiąc
Świadomości Islamofobii to zniewaga dla liberalizmu
Nachum Kaplan, Future of Jewish, listopad
2026
Jest coś wybitnie
nieliberalnego w kampanii, która, choć rzekomo ma zwalczać uprzedzenia, zaczyna
od żądania, by ludzie zrzekli się prawa do krytykowania pewnej ideologii.
Miesiąc Świadomości Islamofobii jest tego doskonałym przykładem. Jego założenia
brzmią rozsądnie: uprzedzenia wobec muzułmanów są złe, dyskryminacja jest
niedopuszczalna, a każdy powinien mieć swobodę praktykowania swojej religii.
A potem następuje pewna manipulacja.
Kampania ta nie ogranicza się jedynie do zwalczania wrogości wobec muzułmanów.
Promuje ona tezę, jakoby istniało zjawisko zwane "islamofobią" – odrębna i
wszechobecna patologia społeczna.
W ramach tego podejścia często utożsamia się wrogość wobec muzułmanów (jako
ludzi) z wrogością wobec islamu (jako systemu wierzeń, doktryn, praw, a także
zbioru jednych z najgorszych idei politycznych, jakie kiedykolwiek wymyślono).
To utożsamienie nie jest przypadkowe; stanowi ono fundament przyjętej strategii
i jest źródłem całego problemu.
Powiedzmy to wprost: zakaz krytykowania islamu wspierany jest realną groźbą
przemocy. Ludzie nie boją się krytykować chrześcijaństwa czy judaizmu, ponieważ
chrześcijanie ani żydzi nie odetną im za to głowy – w przeciwieństwie do
dżihadystów.
Termin "islamofobia", w powszechnym rozumieniu, jest równie prawdziwy, co mój
rekord świata w biegu na 100 metrów na igrzyskach olimpijskich, podczas którego
zostawiłem daleko w tyle Usaina Bolta.
Muzułmanie zasługują na ochronę przed dyskryminacją, nękaniem, wandalizmem czy
znęcaniem się wynikającym z ich wyznania. Ochrona ta nie powinna jednak
stanowić tarczy chroniącej islam przed uzasadnioną krytyką intelektualną.
Podobnie jak w przypadku chrześcijaństwa, judaizmu czy hinduizmu, święte
księgi, instytucje, teologia oraz polityczne przejawy islamu podlegają, i
powinny podlegać, krytycznej analizie.
Zrównywanie krytyki islamu z wrogością wobec muzułmanów jest intelektualnie
nieuczciwe. Określanie takiej krytyki mianem "islamofobicznej" zastępuje
rzeczową argumentację oskarżeniami natury moralnej.
Sam termin jest problematyczny: "fobia" oznacza irracjonalny lęk, podczas gdy
obawy dotyczące ambicji politycznych islamizmu, terroryzmu, prześladowań
mniejszości religijnych, represji wobec osób porzucających wiarę czy narzucania
prawa religijnego są jak najbardziej racjonalne.
Można, i należy, rozróżniać islam, islamizm oraz postępowanie poszczególnych
społeczności muzułmańskich. Nie ma jednak nic irracjonalnego w niepokoju o
konsekwencje wynikające z określonych doktryn religijnych czy ruchów
politycznych. Co więcej, to właśnie brak takiego niepokoju byłby postawą
nieracjonalną.
Muzułmanie zasługują na szacunek jako jednostki z wrodzoną godnością i
wolnością, podczas gdy islam jako religia podlega uzasadnionej analizie
intelektualnej.
Kampanie uświadamiające na temat islamofobii zacierają to kluczowe
rozróżnienie, tworząc autocenzurę i zniechęcając do uzasadnionej krytyki pod
groźbą napiętnowania jako bigotów lub przemocy. To w praktyce doprowadziło do
wprowadzenia w Europie przepisów o bluźnierstwie.
Rozróżnienie między zwykłymi muzułmanami a islamistami, tymi, którzy dążą do
zorganizowania społeczeństwa zgodnie z określoną interpretacją islamu, jest
kluczowe, ponieważ miliony muzułmanów odrzucają ekstremizm polityczny i często
padają jego ofiarą.
Bez otwartej dyskusji na temat ideologii islamistycznej niemożliwe staje się
zajęcie się poważnymi problemami, takimi jak prześladowania chrześcijan w
Pakistanie, traktowanie kobiet przez talibów, morderstwa apostazji, tłumienie
opozycji w Iranie i antysemityzm propagowany przez organizacje islamistyczne.
A co z Żydami?
Środowiska postępowe wykazują wyraźną niechęć do zajmowania się antysemityzmem
w ruchach islamistycznych i społeczeństwach z muzułmańską większością,
jednocześnie domagając się wrażliwości wobec mniejszości religijnych i okazując
obojętność wobec bezbronności Żydów.
Aktywiści, którzy sprzeciwiają się stygmatyzacji tożsamości religijnej, często
usprawiedliwiają lub minimalizują wrogość wobec Żydów, gdy jest ona
przedstawiana jako antysyjonizm. Ironia polega na tym, że podczas gdy
muzułmanie często stoją za atakami antysemickimi, Żydzi rzadko stoją za
uprzedzeniami antymuzułmańskimi.
Biorąc pod uwagę żydowskie rozumienie zbiorowej winy, kluczowe jest odrzucenie
wrogości wobec muzułmanów.
Nie powinno to jednak oznaczać, że ochrona muzułmanów wymaga ochrony islamu
przed krytyką. Innym problemem całego przemysłu uświadamiającego jest
założenie, że odpowiedzią na uprzedzenia społeczne jest świadomość.
Świadomość jest równie interesująca, jak wybór kolorów farb, gdy dostępne są
kremowy, biały, kość słoniowa, złamana biel lub beż. Społeczeństwo nadmiernie
uzależniło się od miesięcy upamiętniających i kampanii uświadamiających, aby
poruszać złożone kwestie, często sprowadzając je do uproszczonych przekazów.
Jeśli promują one jedynie podstawowe zasady, takie jak sprawiedliwe traktowanie
muzułmanów, to są one zbędne. Jeśli jednak prawdziwym celem jest uczynienie
krytyki islamu społecznie nieakceptowalną, to stanowia one niebezpieczne
tłumienie dyskursu.
Prawdziwie liberalne społeczeństwo nie chroni ludzi, stawiając ich przekonania
poza krytyką. Ono chroni ich wolność do ich wyznawania, praktykowania religii,
zmiany religii lub całkowitego porzucenia religii. Ta wolność musi obejmować w
równym stopniu tych, którzy chcą kwestionować, odrzucać lub wyśmiewać doktryny
religijne.
Prawdziwa wolność religii oznacza wolność od religii; wolność wyznania obejmuje
prawo do krytyki przekonań; a wolność wypowiedzi jest pozbawiona sensu, jeśli
cofa się przy wzmiance o "obraźliwych" opiniach.
Przeciwdziałanie antymuzułmańskiemu bigotyzmowi wymaga niezłomnego
zaangażowania na rzecz wolności jednostki, równego traktowania i ochrony przed
zastraszaniem – zasad wykraczających poza tożsamość religijną czy modne
etykiety.
Musimy potępiać przemoc wobec muzułmanów, nie popierając islamu, bronić prawa
muzułmanek do noszenia, lub odrzucenia, hidżabu i sprzeciwiać się
dyskryminacji, jednocześnie zachowując prawo do rygorystycznej kontroli
wszystkich doktryn religijnych.
Ta równowaga stanowi istotę liberalizmu.
Absurd "Miesiąca Świadomości Islamofobii" (Islamophobia Awareness Month) polega
na tym, że bierze on całkowicie słuszny cel – zwalczanie uprzedzeń wobec
muzułmanów – i łączy go z głęboko problematyczną koncepcją, która grozi
zatarciem granicy między ochroną ludzi a ochroną idei.
Nie ma potrzeby tworzenia nowej kategorii uprzedzeń, by uzasadnić, dlaczego
muzułmanom przysługują takie same prawa jak wszystkim innym; nie trzeba też
czynić z islamu przypadku szczególnego ani udawać, że krytyka religii jest
równoznaczna z nienawiścią wobec jej wyznawców.
Islam nie jest ideą objętą jakąś szczególną ochroną.
To religia, a nie osoba. Nie przysługuje jej immunitet przed krytyką, nie jest
wyłączona z analizy historycznej ani zwolniona z zasad wolności wypowiedzi.
Być może tym, czego naprawdę potrzebujemy, nie jest "Miesiąc Świadomości
Islamofobii", lecz raczej nieco większa świadomość tego, co w rzeczywistości
oznacza liberalizm.
Kompilacja i tłumaczenie Alex Wieseltier