Jerozolima - okupacja i wyzwolenie

Jerozolima – okupacja i wyzwolenie
Melissa Steinberg Brodsky

Żydzi mieszkają w Jerozolimie nieprzerwanie od ponad 3000 lat.
W hebrajskiej Biblii to miasto jest wspomniane ponad 600 razy. Było ono stolicą królestwa króla Dawida, miejscem Pierwszej i Drugiej Świątyni oraz duchowym centrum życia żydowskiego podczas kolejnych podbojów, wygnań i okupacji. Żaden inny naród nie ma tak udokumentowanej historii i nieprzerwanej więzi z Jerozolimą , jaka maja Żydzi.
Jordańska okupacja części Jerozolimy w latach 1948–1967 była związana z etnicznymi czystkami.
Pod koniec 1947 roku Jerozolima została podzielona na zachodnia żydowska i wschodnia arabska.
W przededniu wojny o niepodległość Izraela mieszkało w Jerozolimie około 100 000 Żydów i około 65 000 Arabów.
Na Starym Mieście mieszkało w małej, ufortyfikowanej Dzielnicy Żydowskiej około 2500 Żydów , którzy byli nieustannie nękani przez arabskich sąsiadów, a brytyjskie władze Mandatu w dużej mierze przymykały na to oczy.
Dzień po uchwaleniu rezolucji ONZ w sprawie podziału byłego brytyjskiego Mandatu Palestyny, 29 listopada 1947 roku, rozpoczęły się przemieszczenia ludności. Żydzi musieli opuścić arabskie dzielnice na wschodzie, a Arabowie zaczęli opuszczać żydowskie dzielnice na zachodzie.
Pomiędzy tymi obiema grupami ludności powstała buforowa strefa opuszczonych ulic. Miasto rozpadło się, zanim jeszcze oficjalnie rozpoczęła się wojna.
Po rezolucji ONZ sytuacja na Starym Mieście gwałtownie się pogorszyła. Siły arabskie rozpoczęły oblężenie Dzielnicy Żydowskiej, odcinając jej dostawy żywności i amunicji.
Przywódcy Jiszuwu przemycili bojowników Hagany i broń, ale stosunek sil nigdy nie był korzystny. 17 maja 1948 roku siły jordańskie zaatakowały Dzielnicę i opanowując ulicę po ulicy.
Obrońcy dzielnicy spowolnili te akcje, ale nie byli w stanie ich powstrzymać. Kończyła się żywność, amunicja i ilość zdolnych do walki. Siły jordańskie były zorganizowane, dobrze wyposażone i prawie sześciokrotnie liczniejsze.
28 maja 1948 roku Dzielnica Żydowska Starego Miasta przeszła w ręce Legionu Arabskiego, zawodowej jordańskiej siły zbrojnej, wyszkolonej, dowodzonej i finansowanej przez Brytyjczyków.
Dowódcą Legionu był Brytyjczyk John Bagot Glubb, znany jako "Glubb Pasza", a w czasie bitwy praktycznie każdy starszy oficer powyżej stopnia dowódcy kompanii był obywatelem brytyjskim, a większość z nich była weteranami II wojny światowej.
Wielka Brytania zużyła 30 lat na stworzenie od podstaw Arabskiego Legionu, który stal się najskuteczniejszą arabską siłą bojową w regionie. Kiedy rząd brytyjski poczuł się zażenowany faktem, że jego oficerowie walczą w obcej wojnie, nakazał im powrót do domu. Wszyscy oni powrócili i dołączyły się do swoich brytyjskich jednostek.
To, co wydarzyło się później, zostało opisane przez dowódcę ataku na Dzielnicę Żydowską, pułkownika Abdallaha el-Tala. W swoim pamiętniku opisał on tę operację jako zaplanowane zniszczenie dzielnicy, przez celowe ostrzeliwanie moździerzami dla spowodowania maksymalnego spustoszenia.
Jak sam napisał, cztery dni po wkroczeniu jego wojsk Dzielnica Żydowska stała się "cmentarzem".
To nie było przyznanie się do winy. To było chwalenie się.
Jego konkluzja brzmiała: "Po raz pierwszy od tysiąca lat w Dzielnicy Żydowskiej nie pozostał ani jeden Żyd. Ani jeden budynek nie ocalał. To uniemożliwia powrót Żydów".
Wszyscy żydowscy mieszkańcy zostali wypędzeni. Siły jordańskie zniszczyły 34 z 35 synagog Starego Miasta.
Cmentarz na Górze Oliwnej, gdzie Żydzi chowali swoich zmarłych od ponad 2500 lat, został splądrowany. Około 40 000 do 50 000 nagrobków rozbito i wywieziono, by wykorzystać je do brukowania dróg i latrynowych posadzek w jordańskich obozach wojskowych. Przez cmentarz zrobiono buldozerami drogę do zbudowanego tam hotelu.
Po rozejmie z 1949 roku Jerozolima została formalnie rozdzielona. Siedmiokilometrowa linia graniczna, znana jako Zielona Linia, przecięła miasto na kontrolowaną przez Jordanię Wschodnią Jerozolimę i kontrolowaną przez Izrael Jerozolimę Zachodnią.
Stare Miasto, Wzgórze Świątynne, Ściana Płaczu i Góra Oliwna znalazły się pod kontrolą Jordanii. Przez 19 lat Izraelczycy stali na Górze Syjon i patrzyli przez linię w stronę części swojego miasta, do której nie mieli wstępu.
Ten podział regulowało izraelsko-jordańskie porozumienie o zawieszeniu broni, podpisane 3 kwietnia 1949 roku. Zawieszenie broni to formalne, prawnie wiążący rozejm, z określonymi zobowiązaniami, których obie strony powinny przestrzegać.
Artykuł VIII porozumienia zobowiązywał obie strony do zagwarantowania swobodnego dostępu do miejsc świętych, instytucji kulturalnych i do cmentarza na Górze Oliwnej. Sformułowanie było jednoznaczne, a zobowiązanie wiążące.
Jordania łamała każda klauzule tego artykułu od dnia jego podpisania.
Ściana Płaczu, ostatnia zachowana część Drugiej Świątyni, jest najświętszym miejscem dla żydowskiej modlitwy. To właśnie tam Żydzi gromadzą się, aby opłakiwać zniszczenie Świątyni i modlić się do niej od prawie 2000 lat. Pod okupacją Jordanii Żydzi mieli całkowity zakaz wstępu do Ściany Płaczu, zakaz wstępu na cmentarz na Górze Oliwnej i byli wykluczeni ze wszystkich żydowskich miejsc kultu religijnego i historycznego we wschodniej Jerozolimie.
Przez cały okres jordańskiej okupacji, jordańscy snajperzy strzelali z murów Starego Miasta do izraelskich dzielnic cywilnych po drugiej stronie linii rozejmowej. Izrael i organizacje żydowskie wielokrotnie apelowały do ​​Organizacji Narodów Zjednoczonych i Stanów Zjednoczonych o egzekwowanie porozumienia. Bez jakiegokolwiek skutku.
Jordania uznała również za przestępstwo sprzedaż ziemi Żydom, stając się jedyną od ponad tysiąca lat władzą, która całkowicie zakazała osadnictwa żydowskiego w tym regionie.
Chrześcijanie również nie zostali oszczędzeni. Chrześcijańskim organizacjom charytatywnym i instytucjom religijnym zakazano zakupu nieruchomości w Jerozolimie. Szkoły chrześcijańskie miały obowiązek zamykania w piątki, nauczania wszystkich uczniów Koranu i ograniczenia nauki religii chrześcijańskiej wyłącznie do uczniów chrześcijańskich.
Liczba chrześcijan w Jerozolimie spadła z około 25 000 w 1948 roku do około 11 000 w 1967 roku.
Jordania miała w posiadaniu Zachodni Brzeg i Wschodnią Jerozolimę przez 19 lat. Przez cały ten czas Jordania nie podjęła żadnych prób utworzenia tam państwa palestyńskiego. Nie podjęto ani jednego kroku w kierunku samostanowienia Palestyńczyków. Terytorium zostało po prostu zaanektowane jako ziemia jordańska, ludność żydowska wysiedlona, ​​a jej żydowska historia systematycznie wymazana.
Jordańska aneksja tych terenów, sfinalizowana 24 kwietnia 1950 roku, została uznana dokładnie przez dwa kraje… Wielką Brytanię i Pakistan. Liga Arabska odmówiła jej uznania. Wielka Brytania, która przez trzy dekady tworzyła siły militarne, które umożliwiły jordańską okupację tego terenu, była jednym z dwóch rządów na świecie, które były gotowe uznać ją za legalną.
Palestyńskie roszczenia do Jerozolimy jako ich stolicy nie mają żadnego historycznego uzasadnienia. Ani ciągłej obecności w mieście ani nieprzerwanej więzi z nim w żadnym innym aspekcie, i nigdy nie chronili oni jego zabytków, wręcz powodowali ich niszczenie.
Kiedy w czerwcu 1967 roku Jordania jako pierwsza otworzyła ogień na pozycje izraelskie, siły izraelskie odbiły wschodnią Jerozolimę.
Żydzi powrócili do swojego świętego miasta, odrestaurowali je i odbudowali. Cmentarz został zrewitalizowany. Dzielnica Żydowska została zrekonstruowana.
Po 19 latach jordańskiej okupacji, Stare Miasto zostało znowu połączone, co dało wolność wyznania wszystkim religiom.
Miasto jest miejscem pielgrzymek, gdzie judaizm, chrześcijaństwo i islam kultywują swoje tradycje i rytuały. Jerozolima została również ponownie zjednoczona jako odwieczna stolica narodu żydowskiego.

Polskie tłumaczenie Alex Wieseltier